Zic nedir?

Zic uzayla ilgili gözlem ve tespitlerin yer aldığı cetveldir ki, bu kavram literatürde 'astronomi cetveli' ünvanıyla da anılmaktadır.

Ayrıca zic kelimesi Arapça’ya Farsça’dan geçmiştir. Farsça’da “iplik, tel, şerit” ve özellikle geometride “kiriş” anlamındadır.

Arapça’da ise “yapı ustasının ipi” ve anlam genişlemesiyle “bir dokumanın eğriliğini düzelten paralel ipler dizisi” manasında kullanılmıştır. Böylece, sayısal bir tablonun dikey hatları ile bir dokuma tezgahında meydana gelen eğrilik arasında kurulan benzerlik neticesinde zic kelimesi, belirli sonuçların bir çizelge biçiminde verildiği astronomik tabloları ifade etmeye başlamıştır.

Kelimenin aslının Pehlevice zig olduğu kaydedilir. Biruni ise el-Kanunü’l-Mes?udi’de zih kelimesinden geldiğini söyler. Zih de modern Farsça’da “kiriş” anlamındadır. E. S. Kennedy zih kelimesinin de “zig”den türediğini belirtir.

Seyyid Hüseyin Nasr zic sözcüğünün Arapça’ya Pehlevice’den, bu dile de Sanskritçe’den girdiğini kaydeder. Ona göre anlamı “düz çizgiler”dir ve kelime sözlükte “sürülen tarlada oluşan çizgiler” manasına gelir.

Sonraları bu çizgiler, muhtemelen astronomi eserlerinde gözlem sonuçlarının bir çizelge biçiminde verilmesini hatırlattığından bu anlamda kullanılmaya başlanmıştır (İslam ve İlim, s. 98, dipnot 11). Yunanca kanon (????´?) kelimesinin anlamı zice çok yakındır.

Bu sözcük Arapça’ya “kanun” şeklinde geçmiş, iki kelime bazan aynı anlamda kullanılmıştır. Mesela İskenderiyeli Theon’un Handy Tables’ı Zic-i Savün (Seyun) ya da el-Kanun olarak bilinir. Yine Biruni kendi zicine el-Kanunü’l-Mesudi adını vermiştir.

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç